دی اکتیل فتالات (DOP)

دی اکتیل فتالات که با نام‌های Dioctyl Phthalate ،Di(2-Ethylhexyl) Phthalate یا DOP شناخته می‌شود، یکی از پرکاربردترین نرم‌کننده‌ها در صنایع پلیمری، به‌ویژه در تولید PVC نرم است.

این ماده با قرارگرفتن میان زنجیره‌های پلیمری، فاصله بین مولکول‌ها را افزایش داده و با کاهش سختی و دمای انتقال، باعث افزایش انعطاف‌پذیری، شکل‌پذیری و بهبود فرآیندپذیری پلیمر می‌شود. به همین دلیل، دی اکتیل فتالات (DOP) در محصولاتی که نیاز به دوام، شکل‌پذیری و مقاومت مکانیکی دارند، نقش کلیدی ایفا می‌کند.

قیمت مناسب، سازگاری بالا با اکثر رزین‌های PVC و عملکرد پایدار در شرایط فرآیندی، از دلایل گسترش استفاده از نرم ‌کننده دی اکتیل فتالات در مقیاس صنعتی بوده است.

 

ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی دی اکتیل فتالات

دی اکتیل فتالات (DOP) مایعی روغنی، شفاف و تقریباً بی‌رنگ با بوی ملایم است. فرمول شیمیایی آن C₂₄H₃₈O₄ و وزن مولکولی‌اش حدود ۳۹۰.۵۶ گرم بر مول می‌باشد.

DOP در آب نامحلول است. اما در بسیاری از حلال‌های آلی مانند الکل‌ها، اترها و کتون‌ها به‌خوبی حل می‌شود.

نقطه ذوب این ماده حدود منفی ۵۰ درجه سانتی‌گراد بوده که نشان‌دهنده عملکرد مناسب آن در دماهای پایین است.

نقطه جوش دی اکتیل فتالات در محدوده ۳۸۴ تا ۳۸۵ درجه سانتی‌گراد قرار دارد که پایداری حرارتی قابل قبولی را در فرآیندهای صنعتی ارائه می‌دهد.

دانسیته آن در دمای ۲۰ درجه سانتی‌گراد حدود ۰.۹۸۵ گرم بر سانتی‌متر مکعب و ضریب شکست آن نزدیک به ۱.۴۸۴ گزارش شده است.

این ویژگی‌ها باعث شده دی اکتیل فتالات تبخیرپذیری کمی داشته باشد و در ساختار PVC به‌صورت یکنواخت توزیع شود، بدون آنکه به‌سرعت از ماتریس پلیمری خارج گردد.

 

دی اکتیل فتالات (DOP) چه کاربردهایی دارد؟

• به‌عنوان نرم‌کننده اصلی در PVC برای تولید کفپوش، دیوارپوش، شلنگ، فیلم‌های پلاستیکی، کابل و سیم
• تولید چرم مصنوعی، منسوجات روکش‌دار و پارچه‌های مقاوم در برابر رطوبت
• افزودن به چسب‌ها، رزین‌ها، پوشش‌ها و رنگ‌ها برای افزایش انعطاف‌پذیری و دوام
• صنایع لاستیک‌سازی و برخی قطعات خودرویی برای بهبود خواص مکانیکی
• در روکش کابل‌های برق، کابل‌های مخابراتی و کابل‌های ساختمانی
• تولید فیلم‌های بسته‌بندی صنعتی غیرغذایی
• کفش و زیره‌های PVC و EVA ترکیبی
• پوشش‌های ضدخوردگی و عایق رطوبتی در پوشش مخازن، لوله‌ها و سازه‌های فلزی
• واشرها، نوارهای آب‌بندی و پروفیل‌های نرم PVC
• مرکب‌های چاپ و پوشش‌های خاص، مخصوصاً در چاپ صنعتی روی سطوح پلاستیکی و فلزی (نه چاپ بسته‌بندی غذایی)
• اسباب‌بازی‌ها و محصولات مصرفی

 

تولید نرم کننده دی اکتیل فتالات

در ادامه مراحل تولید دی اکتیل فتالات را به‌طور کامل توضیح خواهیم داد.

۱. آماده‌سازی مواد اولیه

در این مرحله انیدرید فتالیک و الکل ۲-اتیل‌هگزانول با نسبت‌های مشخص و کنترل‌شده آماده می‌شوند. خلوص مواد اولیه نقش مهمی در کیفیت نهایی DOP دارد.

۲. انجام واکنش استریفیکاسیون

مواد اولیه وارد راکتور شده و واکنش استریفیکاسیون (واکنش تشکیل استر بین اسید و الکل) در حضور کاتالیست اسیدی آغاز می‌شود.

در این مرحله ابتدا مونواستر تشکیل شده و سپس به دی‌استر (DOP) تبدیل می‌شود.

۳. کنترل دما و فشار

دمای واکنش بسته به نوع کاتالیست و طراحی راکتور معمولاً در بازه حدود ۱۴۰ تا ۲۵۰ درجه سانتی‌گراد تنظیم می‌شود.
کنترل دقیق دما و فشار برای جلوگیری از واکنش‌های جانبی و حفظ کیفیت محصول ضروری است.

۴. حذف آب واکنش

از آن‌جا که واکنش استریفیکاسیون برگشت‌پذیر است، آب تولیدشده به‌صورت مداوم از سیستم خارج می‌شود. این کار معمولاً از طریق تقطیر انجام می‌گیرد تا واکنش به سمت تشکیل کامل DOP هدایت شود.

۵. بازیافت الکل اضافی

پس از تکمیل واکنش، الکل 2-اتیل‌هگزانول اضافی از مخلوط جدا شده و برای استفاده مجدد در فرآیند بازیافت می‌شود که باعث افزایش بهره‌وری اقتصادی می‌گردد.

۶. خالص‌سازی محصول

دی ‌اکتیل فتالات (DOP) خام حاصل از واکنش، به‌منظور جلوگیری از تخریب حرارتی، از طریق تقطیر در خل خالص‌سازی شده و ناخالصی‌ها، کاتالیست باقی‌مانده و ترکیبات فرار از آن حذف می‌شوند.

۷. سردسازی و بسته‌بندی

در مرحله نهایی، محصول خالص‌شده سرد شده و پس از انجام کنترل‌های کیفی، در مخازن یا بشکه‌های استاندارد برای نگهداری و عرضه بسته‌بندی می‌شود.

 

خطرات دی اکتیل فتالات (DOP)

دی‌اکتیل فتالات (DOP) در صورت استفاده ناصحیح و عدم رعایت الزامات ایمنی می‌تواند با مخاطراتی برای سلامت انسان و محیط زیست همراه باشد. در ادامه خطرات این ماده را توضیح می‌دهیم:

• مطالعات متعدد نشان داده‌اند که مواجهه طولانی‌مدت با این ماده ممکن است باعث اختلال در عملکرد سیستم غدد درون‌ریز شده و اثرات هورمونی نامطلوب ایجاد کند.
• شواهد آزمایشگاهی نشان‌دهنده از مشکلاتی در زمینه سمیت تولید مثلی و تاثیر منفی بر رشد جنین دارد.
• DOP می‌تواند به‌مرور از محصولات PVC مهاجرت کرده و از طریق تماس پوستی، استنشاق بخارات یا ذرات معلق و ورود به زنجیره غذایی، به بدن انسان منتقل شود.
• در محیط‌های صنعتی، تماس مداوم کارگران با این ماده بدون تجهیزات حفاظت فردی، ریسک‌های شغلی را افزایش می‌دهد.
• از دیدگاه زیست‌محیطی، پایداری بالا و تجزیه‌پذیری پایین این ماده باعث تجمع آن در آب، خاک و بدن موجودات زنده می‌شود. به همین دلیل می‌تواند اثرات بلندمدت اکولوژیک به‌همراه داشته باشد.

تمامی این عوامل باعث شده استفاده از نرم کننده دی‌اکتیل فتالات در بسیاری از کاربردهای حساس مانند اسباب‌بازی کودکان، محصولات با تماس مستقیم غذایی، محصولات پزشکی و برخی کالاهای مصرفی در کشورهای مختلف با محدودیت‌های قانونی همراه شود.

 

خرید و فروش دی اکتیل فتالات

در فرآیند خرید دی ‌اکتیل فتالات، توجه به عواملی مانند خلوص، پایداری حرارتی، میزان فراریت و سازگاری با PVC اهمیت بالایی دارد تا این ماده را با بالاترین کیفیت خریداری کنید.

قیمت دی اکتیل فتالات (DOP) در گروه صنایع شیمیایی با توجه به حذف واسطه‌های غیرضروری، تامین مستقیم و کنترل کیفی مستمر، به‌صورت رقابتی و مقرون‌به‌صرفه تعیین می‌شود. ما توانایی تامین نیاز صنایع مختلف از جمله تولیدکنندگان کف‌پوش، کابل، چرم مصنوعی و محصولات PVC نرم را در حجم‌های گوناگون داریم.